Cà phê là cây có hoa chùm lưỡng tính, tự thụ phấn. Cây có rễ cọc, thân gỗ, trong hoang dã có thể cao đến 15 mét. Cho trái tốt trong 30 – 50 năm và có thể đến trên 70-80 năm.Thích hợp với đất đai trong vùng nhiệt đới khoảng từ 25° vĩ Bắc – 30° vĩ Nam, tốt nhất là đất có nguồn gốc từ phún thạch (Bazan nâu-đỏ hay Pôzolic vàng-đỏ) của các vùng cao nguyên, có độ ẩm trên 70%, mưa nhiều, nhất là những vùng chia làm hai mùa mưa nắng rõ rệt. Thích nhiều ngày nắng, ánh sáng tán xạ, có nhiều cây che bóng.

Cây cà phê được trồng ở nước ta có 3 giống gồm cà phê Vối (Robusta) chiếm hơn 90% diện tích, cà phê Chè (Arabica) gần 10% và cà phê Mít (Excelsa) chỉ khoảng 1%.

1. Cà phê Robusta (Coffea canephora) thường được gọi với tên cà phê Vối

Cây cao đến 7-8 mét, dạng thân gỗ hoặc thân bụi, sinh trưởng tốt, kháng được nhiều nấm bệnh, chứa hàm lượng caffein 2-4% hạt, có vị đắng nhất. Cho trái nhiều trong khoảng 30 năm. Độ cao thích hợp từ 400-1200m, nhiệt độ trung bình 24o- 30¬oC, lượng mưa trên 1000mm, cần nhiều ánh sáng mặt trời. Dễ trồng và chăm sóc, có sức đề kháng sâu bệnh cao.

Giống cà phê Vối được trồng chủ yếu có xuất xứ từ Ethiopia, đã được đưa về trồng ở Ả rập nên thường gọi là giống cà phê Môk-ka. (Môk-ka là tên một thành phố cảng sầm uất của thế giới Ả rập giao thương với bên ngoài trước khi có kênh đào Suez). Ở Việt Nam lấy giống lại từ quần đảo Java của Indonesia.

Cây Cà phê Robusta

2. Cà phê Excelsa (Coffea excelsa) thường được gọi với tên cà phê Mít

Cây cao đến trên 10 mét, dạng thân gỗ, lá to. Trái chín muộn, chứa hàm lượng caffein khoảng 2% hạt, có vị chua. Cho trái khoảng 30-40 năm. Độ cao thích hợp dưới 800m, nhiệt độ trung bình 26o- 30¬oC, lượng mưa trên 1000mm, cần nhiều ánh sáng mặt trời. Dễ trồng, ít sâu bệnh, ít tốn công chăm sóc.

Giống cà phê mít chủ yếu có nguồn gốc từ vùng Tây Phi.

Khi số lượng diện tích và số đồn điền đã tăng lên đáng kể thì vào đầu những năm 50 có thêm giống thứ ba là cà phê Chè được đưa vào trồng nhưng ít được ưa chuộng vì khá phức tạp.

3. Cà phê Arabica (Coffea arabica) thường được gọi với tên cà phê Chè

Có giá trị kinh tế cao nhất trong các giống cà phê. Nhưng được trồng hạn chế vì dễ bị sâu bệnh, ưa thích độ cao, khí hậu mát mẻ, mưa nhiều…

Cây cao đến 6 mét, dạng thân gỗ hoặc thân bụi, lá nhỏ, thường được hãm thấp trông như cây chè. Trái chín sớm, chứa hàm lượng caffein 1-2% hạt, có vị đậm đà, ngọt thơm, ít chua. Cho trái khoảng 20-30 năm. Độ cao thích hợp từ 1.000-2.000m, nhiệt độ trung bình 16o-25¬oC, lượng mưa trên 2.000mm(càng nhiều càng tốt), ưa ánh sáng mặt trời tán xạ nên rất cần cây che bóng.

Giống cà phê chè được trồng trước đây là giống cà phê lấy từ Colombia, nhưng cũng được gọi tên Môk-ka (có lẽ cũng do xuất xứ từ cảng Môk-ka ra đi). Bây giờ phát triển chủ yếu là giống cà phê Catimor dễ trồng hơn nhưng chất lượng không bằng.

Ngoài ra còn có giống chính nữa, dễ trồng, chỉ thích hợp với độ cao dưới 600m và không thấy có ở độ cao trên 1100m.

Cây cà phê Arabica

4. Cà phê Liberia (Coffea liberica) là giống cũng được gọi là cà phê Mít

Chỉ được trồng ở các nước Liberia, Sierra Leone, Ghi-nê xích đạo thuộc vùng Tây Phi. Trước đây ở vài đồn điền quanh BuônMaThuột và vùng Đạt Lý, Ea Pôk đã thấy xuất hiện nhưng số lượng không đáng kể và được gọi với tên là cà phê Séri. Cây cao hơn, lá to hơn giống Excelsa và chín cũng muộn hơn, vị chua. Ở Châu Âu thích dùng để trộn với hai loại kia khi rang xay.

Điểm qua những đặc tính cơ bản của các giống cà phê chính để thấy rằng việc lựa chọn vùng đất thích hợp cho cây là điều quan trọng, ảnh hưởng đến năng suất, chất lượng sản phẩm. Nếu muốn đưa đến những vùng đất khác cần phải chọn lọc, tìm ra những dòng thích hợp, đã được thuần hóa và nhất là phải có sự vào cuộc của các nhà khoa học về giống cây trồng. Không thể tùy tiện, duy ý chí để mà áp đặt chủ quan trái với tự nhiên như những câu chuyện đã được kể trên.

Trích trong bài: Việt Nam đã có cà phê chồn? Kỳ 5: Các giống cà phê chính (tác giả: Nguyễn Vịnh)

Bài viết Các giống cà phê chính ở Việt Nam đã xuất hiện đầu tiên vào ngày Cà Phê Buôn Ma Thuột.

Moka là loại café quý hiếm thuộc nhóm cafe chất lượng cao nhất hiện nay. Theo một vài lời chia sẻ thì hạt café Moka lớn và đẹp hơn so với nhiều giống café khác, hương thơm của nó rất đặc biệt, vị hơi chua thanh thoát hậu vị ngây ngất. Ngoài cái tên Moka, loại café này còn biết đến với nhiều tên gọi khác như Mocca, Mokha, hay Mocha.

Café Moka là gì?

Moka là một loại café thuộc chi Arabica, được người Pháp đưa về Việt Nam. Hiện nay cây café này được trồng nhiều ở khu vực Đà Lạt, Lâm Đồng và tại địa danh mà người ta ví như thiên đường của Café: Cầu Đất.

Cafe- moka- Đa- Lat -noi -tieng -the- gioi-1

Nguồn gốc Café Moka

Người ta cho rằng nguồn gốc của café Moka là từ thành phố cảng Al-Makha ( hay còn gọi là Moka –Mocha) thuộcYemen. Nhờ vị trí đặc biệt như nằm ngay trong cái miệng của Biển Đỏ, mà thành phố cảng Al – Makha thời ấy nhộn nhịp bởi sự giao lưu hàng hóa, xuất khẩu các loại café và gia vị tới Châu Âu. Bởi Yemen là nước đầu tiên trồng và xuất khẩu café tới Châu Âu nên cái tên Moka được hình thành từ đó.

Món đồ uống Mocha Java

Bạn cần phân biệt rõ từ Mocha và Java, Moka khi order café. Nếu bạn order Java/ Moka nghĩa là bạn đang oder café, nếu bạn order café Mocha thì có nghĩa là bạn đang oder món đồ uống gồm có thành phần là Chocolate, Café và sữa. Món đồ uống này còn có tên gọi khác là Mocaccino (Mo-ka-chi-no), một dạng biến thể của món café Latte.

Đặc điểm hình dáng hương vị café Moka

Thực tế, không nhiều người trong chúng ta có cơ hội được nhìn thấy và thưởng thức Cafe Moka nguyên chất dù trên thế giới đang tiêu thụ tới 80% hạt Café Arabica, Moka. Chính vì vậy mà dù có nghe nhiều lời quảng cáo đến đâu thì bạn cũng cần xem xét mức độ tin tưởng.  Phần lớn những người biết café Moka là qua lời kể và những bài viết chứ thực sự thưởng thức lại chẳng được mấy ai. Chính vì vậy thật khó để có mô tả chính xác về nhận diện cũng như hương vị loại café này. Người ta chỉ mô tả nó đơn giản bằng cụm từ đặc biệt, vị hơi chua thanh thoát, hậu vị ngây ngất.

Cafe- moka- Đa- Lat -noi -tieng -the- gioi

Khu vực trồng Café Moka tại Việt Nam

Chúng ta đã biết giống cà phê nói chung đã theo chân của đoàn quân viễn chinh Pháp khi vào Việt Nam vào thế kỷ 19, những nhà Nông học Pháp thời đó thật là tinh tế và nhạy bén khi họ chọn trồng giống cà phê Mocha trên những đồi núi chập chùng của Cao nguyên Lâm Viên, trong cùng một độ vĩ là 12 và độ cao cũng trong tầm 1500-1600m trên mặt biển như chính trên quê hương của hạt Mocha.

Chưa nói đến hạt cà phê Moka mỗi vùng trên thế giới có thể to nhỏ, tròn méo, nhiều ít khác nhau, chỉ nói riêng tại Việt Nam thôi, thì loại cà phê này hiện còn rất ít tại Đà Lạt, nguyên nhân chính dẫn đến điều này là vì năng suất của cây Moka rất thấp, sức chống chọi với sâu bệnh kém, cành lá thì xác xơ so với loại Catimor cũng là một chủng thuộc Arabica, nhưng to khỏe cho trái nhiều. Vì thế mà người ta loại bỏ dần loại cây Moka bởi khi mà không ai trả tiền thêm cho sự tinh túy thì dĩ nhiên phải “quý hồ đa, bất quý hồ tinh” vậy.

Nhiều du khách đến Đà Lạt cũng quyết tìm mua loại cà phê nổi tiếng này, nhiều người bán luôn quả quyết loại của mình đang bán đây mới chính là Moka, cũng vì sự khẳng định loạn xạ này mà oan uổng cho hạt cà phê nổi tiếng, nay đã bị tai tiếng bởi cách nói khởi nguồn từ MOCHA được chúng ta phát âm thành MOKA và rồi nay nói lái mỉa mai thành MACO.

Một số người trồng tại Đà Lạt ngày nay đã có ý thức hơn về sự bảo tồn giống cổ, họ vẫn giữ gìn và để xen cho cây Moka phát triển cùng với giống Catimor, tuy không phải tất cả đều được trả công xứng đáng cho một loài cây có năng suất thấp và dễ bị sâu bệnh này.

Với độ cao bình quân trong khoảng 1500-1600m trên mặt biển, lại nằm trong dãy vĩ độ thích hợp nhất là những điều kiện tối cần và là nơi cư ngụ lý tưởng để những cây Moka phát triển, cho ra những hạt có chất lượng thơm ngon không thua kém bất kỳ một loại cà phê có chất lượng cao nào trên thế giới.

Vào khoảng đầu năm 2000, một Công ty Nhật đã lập một dự án đầu tư cho người Nông dân để thuyết phục họ giữ lại giống cây này để cho Công ty sẽ bao tiêu độc quyền tất cả, tuy nhiên sau đó vì nhiều vấn đề mà dự án này đã không thực hiện được, xem ra cũng không dễ gì để gìn giữ của hiếm mà lịch sử và thiên nhiên đã ban tặng cho chúng ta.

(Tổng hợp – sưu tầm)

Bài viết Cà phê Moka – Hoàng hậu trong vương quốc cà phê đã xuất hiện đầu tiên vào ngày Cà Phê Buôn Ma Thuột.